Ontvang gratis dialoog tips

Zo binnen zo buiten: 4 dooddoeners voor participatie

De overheid had van oudsher als voornaamste rol coördinator, controleur en uitvoerder: “er is een probleem, wij voelen ons verantwoordelijk en lossen het op.” De betrokken omgeving werd geïnformeerd.

De werkelijkheid is snel aan het veranderen. Initiatieven en ook steeds meer investeringen komen uit de maatschappij; burgers, bedrijven en veel verschillende vormen van samenwerking.

Draagvlak onder stakeholders wordt niet (achteraf) gecreëerd. Het ontstaat door co-creatie: alle stakeholders hebben invloed op het proces en het resultaat. Dit vraagt in de eerste plaats om flexibiliteit en gaat minder uit van beheersbaarheid. Informeren, enthousiasmeren en laten participeren vraagt om het organiseren van de participatie.

Vaak hebben overheden participatie van de samenleving als grote wens op de agenda staan. Een belemmering in het organiseren en realiseren van participatie is de eigen organisatie. Verkokering, uiteenlopende visies op participatie, de belemmerende overtuiging dat alles eerst intern “afgestemd” moet zijn, een paradigma van lineair denken en handelen of gewone ouderwetse arrogantie zullen veel lezers herkennen. Maar ook het gewoon niet weten hoe te verbinden met buiten en een drempel om naar buiten te stappen, kunnen participatie en gelijkwaardige samenwerking in de weg staan.

Een extra complicerende factor zijn de media. Die kijken vaak nog door de oude bril, met scoops waarin de overheid aan de schandpaal wordt genageld, favoriet zijn. De reactie van de getroffen overheidsorganisatie is vaak interne verkramping.
Bijvoorbeeld de gemeente die graag méér participatie wil realiseren. Intern willen afdelingshoofden eerst onderling de gespreksonderwerpen “inkaderen”. De wethouder wil aan verwachtingsmanagement doen: ”ze moeten niet de indruk krijgen dat we héle hoge ambities hebben”. Of er is geen vertrouwen in de samenleving buiten: “we moeten wel precies weten wat we er uit willen hebben”. En ambtenaren die nog kunnen redeneren vanuit de gedachte dat de overheid het in de meeste gevallen voor het zeggen heeft: “maar we moeten toch eerst weten wat we zélf willen, voordat we naar buiten gaan?” of soms ook:”wie betaalt bepaalt”. Controle en beheersing blijken sleutelwoorden én drijfveren voor veel ambtelijke organisaties.
We leven in een tijd dat de overheid steeds minder te besteden heeft en begrippen als sociale innovatie en sociaal ondernemerschap steeds vaker te horen zijn. De invloed van de overheid is drastisch aan het veranderen. Maar een overheid die binnen de oude patronen blijft denken en handelen zal de aansluiting én haar invloed al snel verliezen.
Daar waar de relatie steeds belangrijker wordt en kwaliteiten als toegankelijkheid, aanspreekbaarheid en menselijkheid onmisbaar zijn, zorgen de oude paradigma’s voor contraproductieve reacties en ook waardering en beloning voor contraproductieve patronen.

De nadruk ligt niet meer op de inhoud maar op de relatie. Deze verandering in rol en relatie is geen revolutie waarbij de burgers de macht overnemen. Het is een al lang bestaande onderstroom die steeds meer aan het oppervlak komt en een handje geholpen wordt door bezuinigingen.

Het is belangrijk dat iedereen die bij of voor de overheid werkt bewuster wordt van deze veranderingen en de rolverschuivingen. Waar nodig zou meer durf moeten groeien om los te laten en in de stroom van de samenleving te stappen. Daarbij staat vertrouwen centraal, vooral in het eigen kunnen. Daarna is het een kwestie van doen, ervaren en ook soms weer even “veilig” naar binnen om uit te wisselen en van elkaar te leren

Stel vragen bij alle interne vanzelfsprekende tegenwerpingen, bij alle aannames. Bedenk vanuit welk paradigma de tegenwerpingen en vragen worden gesteld en ga daarover met elkaar in gesprek. Hieronder een paar patronen of dooddoeners die je kunt verwachten tijdens het inrichten van een dialoog- of participatietraject:

 

  1. “We moeten alles van te voren in kaart brengen en het gesprek inkaderen.” Hoe beperkter het gesprek gemaakt wordt hoe beperkter de gebruikswaarde van de uitkomsten zal zijn. Door een breed gesprek te durven voeren, is de ruimte voor verrassende uitkomsten ook groter.
  2. “Als we een dialoog gaan organiseren wil ik van te voren wel weten wat er uit gaat komen”. In dat geval kan je je de moeite van een dialoog besparen.
  3. “We zullen het eerst inbrengen in de bestaande overleggen”. Zorg dat het gesprek wordt verbreed t.o.v. de gebruikelijke stakeholders. Vermijd dat alléén de “usual suspects” aan tafel komen.
  4. “De pers zal het als een teken van zwakte zien als we het niet weten” Dat zou natuurlijk zo kunnen zijn. Je hebt niet in de hand wat de pers schrijft. Maar dat geldt voor elke gekozen lijn. Het kan een verademing zijn als een wethouder, een gedeputeerde, een minister of de ambtelijke leiding intern en extern kan zeggen: “Ik weet het niet”. Het is geen schande, maar een blijk van realiteitszin. Want onze samenleving is inmiddels zo complex en verweven, dat niemand meer kan zeggen:”ik weet precies hoe het in elkaar steekt en ik weet precies hoe het moet”.

Een beweging die een overheid in deze samenleving zou moeten maken is erkennen dat ze maar beperkte invloed heeft, dat alléén handelen niet meer alleen niet wenselijk of maatschappelijk “not done” is: alléén handelen is niet langer effectief. Pas als een overheid dit durft te zeggen én er naar durft te handelen, wordt zij een betrouwbare partner in een dialoog en participatie.

De eerste stap op weg naar dit inzicht is een interne dialoog. Die moet natuurlijk wél in directe relatie staan met een externe dialoog. Want we willen natuurlijk allemaal voorkomen dat er een navelstarende overheid ontstaat, die alleen maar met een interne dialoog bezig is ;-).

© 2014 Dialoogisch, alle rechten voorbehouden.

Wil je dit artikel gebruiken op een website of op een andere manier? Dat kan, zolang je deze tekst met een werkende link naar deze website, opneemt: “Door Guido, Sylvia en Antje van Dialoogisch.” Laat je gegevens achter rechts boven in dit scherm voor aanmelden op ons E-zine. Je krijgt dan automatisch meer van dit soort artikelen in je mailbox.

2017-09-05T11:41:23+00:00 17 maart 2017|0 Comments

Leave A Comment