Ontvang gratis dialoog tips

De ambtenaar als trendwatcher

Iedereen die binnen het openbaar bestuur werkt merkt het: De participatieve samenleving vraagt iets van de ambtenaar waar op veel plekken in het openbaar bestuur nog geen ruimte voor is. En de gemeente ambtenaar merkt dit misschien het sterkst. Maar dezelfde ontwikkeling is net zo hard gaande op landelijk en provinciaal niveau.

Als ambtenaar was of ben je eigenlijk nog steeds verantwoordelijk voor de ontwikkeling, uitvoering en handhaving van beleid. Alleen nu wordt er gevraagd met twee voeten in de samenleving te staan en in én met de samenleving te ontwikkelen en te realiseren. Met ogen en oren altijd open, alert op trends en nieuwe ontwikkelingen.

Dat vraagt niet alleen een andere focus. Het vraagt om andere competenties, die je misschien wel hebt maar in je werk nog maar zelden zijn aangeboord. Mensen die van nature meer extern gericht zijn, zal het in eerste instantie waarschijnlijk makkelijker af gaan. Voor de meer intern gerichte mensen zal het lastiger kunnen zijn.

Laten we voor de eenvoud van dit artikel zeggen dat er twee soorten ambtenaren zijn: naar binnen- en naar buiten gerichte ambtenaren. Een voorbeeld uit onze praktijk maakt duidelijk wat er in de praktijk kan gebeuren. In een grote gemeente worden op verschillende momenten door verschillende ambtenaren dialoogbijeenkomsten georganiseerd. De uitkomsten van deze bijeenkomsten blijken allemaal in dezelfde, niet verwachte, richting te wijzen. Er zijn grofweg twee reacties op dit gegeven binnen de gemeente:

  1. Verdere dialoog heeft geen zin, er komt toch steeds weer hetzelfde uit: “we nemen het mee”. En dan -eenmaal terug in de eigen organisatie- worden alle uitkomsten bekeken en beoordeeld binnen de context van het staande beleid.
  2. Dit is interessant…kennelijk hebben we iets te pakken. Laten we in een verdere dialoog proberen uit te zoeken wat hier onder ligt. Hoe we het kunnen verbinden en faciliteren?

Deze twee reacties komen van twee verschillende types ambtenaar. De eerste reactie komt van een ambtenaar die de toewijding en loyaliteit aan het staande beleid boven in zijn vaandel heeft staan. De tweede reactie komt van een ambtenaar die vooruit loopt in de ontwikkeling naar een co-creërende overheid en zich daar ook gewoon prettig bij voelt…..de ambtenaar die zich als trendwatcher manifesteert.

Een vraag: kunnen deze twee types ambtenaren wel samen in één organisatie die het nastreeft vorm en inhoud te geven aan een participatieve samenleving? En als het antwoord op deze vraag “ja” is, hoe kan een organisatie deze verschillen hanteren?

Het is onze stellige overtuiging dat variëteit een sleutel is tot het succesvol hanteren van complexe situaties. Zo ook de variëteit waar wij het hier over hebben. De kwaliteit van dialoog is gebaat bij de inbreng van beide invalshoeken.

Wij komen op dit moment deze -vaak spannende- tweedeling in bijna alle overheidorganisaties tegen. Soms is het een tegenstelling tussen het ambtelijke en politieke deel van de organisatie. Maar vaker is het een tegenstelling tussen jonge en seniorambtenaren enerzijds en het management anderzijds. Deze laatste situatie kan leiden tot veel frustratie bij iedereen.

Wij streven in deze situaties naar een interne dialoog die een (semi)permanent karakter krijgt. Maar als we door de bril van een trendwatcher kijken naar dit vraagstuk zou er ook een totaal andere visie uit kunnen komen. Wij zien dan het verregaand loslaten van de interne organisatie.

Dat betekent dat denken van “buiten naar binnen” niet langer het streven is, maar “stand- en werkplaats buiten” de trend wordt. Ambtenaren zijn daar aanwezig en aan het werk waar het gebeurt: buiten hun eigen organisatie.
En nu we toch bezig zijn….in deze visie is het begrip “weerstand” ook iets waar de moderne overheid een andere verhouding mee gaat ontwikkelen. In plaats van het omzeilen, uit de weg ruimen of botweg negeren van weerstand, zou de overheid zich kunnen realiseren dat weerstand een teken van grote betrokkenheid is. Betrokkenheid die kan leiden tot inzet en creativiteit als er maar ruimte mag zijn voor de onderliggende belangen en waarden.

Een andere rol waar ambtenaren meer en meer aan zullen moeten wennen is die van facilitator. Een facilitator in de betekenis van het makelen en schakelen in maatschappelijke processen. Ontwikkelingen, initiatieven opzoeken, zichtbaar maken, verbinden en realisatie ondersteunen. Voor een deel betekent dit het afbouwen en veranderen van “eigen” beleid en regels.

 

5 tips op weg naar een participatieve overheid

  1. De eerste stap naar een serieuze externe dialoog is het organiseren van een brede interne dialoog met alle mogelijke partners binnen de organisatie. Samen onderzoek je de vraagstelling voor een externe dialoog en samen ontwikkel je een vocabulaire dat bruikbaar is in het proces dat voor je ligt.
  2. Neem ruim de tijd voor een interne dialoog. Je weet niet wat je tegen gaat komen en zoals een leermeester van ons ooit zei: “het heeft de tijd nodig die het nodig heeft”.
  3. Overweeg hoe je als ambtenaar méér buiten de organisatie aanwezig kunt zijn om te luisteren, op te snuiven en relaties te leggen tussen maatschappelijke ontwikkelingen en mogelijke ondersteuning vanuit de overheid. En als je hier niet uitkomt: ga geregeld naar buiten met een vraag en verken wat je buiten tegenkomt.
  4. Stel jezelf vaak de vraag: wat is mijn motivatie om te doen wat ik doe, hoe staan mijn overwegingen en acties in relatie tot cocreatie? Kan het anders?
  5. Welke respons heb je zelf als je weerstand ontmoet? Onderzoek bij jezelf hoe je weerstand op een manier tegemoet kunt treden waarbij partners zich gehoord weten en ruimte gaan voelen om hun weerstand los te laten.

Er valt hier nog veel meer over te zeggen en we weten zeker dat de lezers van dit artikel ook hun eigen gedachten op dit punt hebben. We zijn erg benieuwd naar jullie reacties!

Wil je dit artikel gebruiken op een website of op een andere manier? Dat kan, zolang je deze tekst met een werkende link naar deze website, opneemt: “Door Guido, Sylvia en Antje van Dialoogisch.” Laat je gegevens achter links boven in dit scherm voor aanmelden op ons E-zine. Je krijgt dan automatisch meer van dit soort artikelen in je mailbox.

© 2015 Dialoogisch, alle rechten voorbehouden.

2017-09-05T11:40:24+00:00 7 april 2017|0 Reacties

Geef een reactie